ਪੋਸਟਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ, ਅਕਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ-151302 (ਬਠਿੰਡਾ) 9417692015.  

  ਵਿਜੈ ਗਰਗ

 ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਹੈ।  ਗਰੀਬੀ, ਕੁਪੋਸ਼ਣ, ਅੱਤਵਾਦ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਅੱਜ ਦੇ ਇਸ ਤਕਨੀਕੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸੰਸਾਰਕ ਦੂਰੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਦੂਰੀ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।  21ਵੀਂ ਸਦੀ ਨੂੰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਵਿਗਿਆਨ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਆਦਿ ਦੀ ਸਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਇਸ ਸਦੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ।  ਅੱਜ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ‘ਤੇ ਟਿੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।  ਅੱਜ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਜਾਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੌਂਦੀ ਹੈ।  ਟੀ.ਵੀ., ਰੇਡੀਓ, ਅਖਬਾਰ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸਭ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਬਣਨ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸੁਕ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਪਲ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।  ਤਕਨੀਕੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਸੀਮਤ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।  “ਅੱਜ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਵਸਨੀਕ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।  ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੀ।  ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਸੂਚਨਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ, ਤਤਕਾਲ, ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।  ਜੋ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਛਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਭਾਵ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਇਹ ਨਵਾਂ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ?  ਸਾਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਕੰਟਰੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।”  ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਡੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਢਾਲਦੀ ਹੈ।  ਅਸੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।  ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ।  ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੂਚਨਾ ਇੰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਰ ਪਲ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਅੱਜ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਜੀਵਨ ਸੂਚਨਾ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।  ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਨਵਰ ਹੈ।  ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।  ਆਪਣੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਧਨਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਮਨੁੱਖ ਸਥਾਨਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹੈ।  ਅੱਜ ਜਿਸ ਵਿਸ਼ਵ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਹਰ ਕੌਮ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੌਮ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਪਹਿਰਾਵੇ, ਭਾਸ਼ਾ, ਫਿਲਮ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ।  ਇਹ ਸਬੰਧ ਉਸ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੋਵੇਂ ਹਨ।  ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਦੀ ਚਰਚਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੋਣ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।  ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਓਨੀ ਕਮਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ (ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ)।  ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ।  ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਅਸੀਂ ਜਰਮਨੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਕੋਈ ਵੀ ਜਰਮਨ ਭਾਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚੋਂ।  ਅੱਜ ਇਹ ਸਭ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਵੇਂ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।  21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।  ਅੱਜ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ (ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਧਨ) ਨੇ ਸਥਾਨਕਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।  ਅੱਜ ਅਖਬਾਰਾਂ, ਟੀ.ਵੀ., ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਕ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਅੱਜ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸਮੁੱਚਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਿਸਟਮ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।  ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।  ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਚਨਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਅੱਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸਾਧਨ ਹਨ।  ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਚਨਾ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ।  ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੇ ਚਰਿੱਤਰਹੀਣ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।  ਅੱਜ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਹਰ ਮਿੰਟ ‘ਤੇ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਨਿਊਜ਼ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਜਿਸ ਦਾ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  “ਪੱਛਮੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਘੱਟ ਜਾਣੂ ਹਨ ਅਤੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ।”  ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੀਡੀਆ ਹੁਣ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦਿਖਾ/ਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸੂਚਨਾ ਲਈ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਇੰਨਾ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ ਕਿ ਜੋ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।  ਇਸ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਓਨੀਆਂ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।  ਅੱਜ ਲੋਕ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਸ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਫਸ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਕਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਅੱਜ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ‘ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।  ਅੱਜ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਸਾਥੀ, ਪ੍ਰੇਮੀ, ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਵੋ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਮੋਬਾਈਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।  ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਹਾਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਕੇ ਸੌਣਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ ਦਿਨ ਭਰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।  ਅੱਜ ਮਾਂ-ਬਾਪ, ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ, ਗੁਰੂ-ਚੇਲਾ, ਪਰ ਮੋਬਾਈਲ ਨੂੰ ਸਭ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਅਸੀਂ ਦਿਨ ਭਰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੋਬਾਈਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ।  ਅੱਜ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਐਕਟਿਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੋਸਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਅਣਸੁਖਾਵੀਂ ਘਟਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਵਾਪਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।  ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਮੋਬਾਈਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਫੇਸਬੁੱਕ ਜਾਂ ਵਟਸਐਪ ‘ਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀ-ਕੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। .  ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।  ਸਾਨੂੰ ਪਲ-ਪਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ।  ਹੁਣ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲੋਂ ਮਸ਼ੀਨ ‘ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।  ਜੇਕਰ ਇਸ ਸਦੀ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਯੁੱਗ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।  “ਇਹ ਜੈੱਟ ਯੁੱਗ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪਹਿਲੂਆਂ, ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ, ਨਵੇਂ ਮਾਧਿਅਮਾਂ, ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨਾਲ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਇਸ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹਨ।  ਇਸ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਫੇਸਬੁੱਕ ਵਰਗੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੁਆਰਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਨਵਾਂ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮਨੁੱਖੀ ਰੁਟੀਨ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਗੋਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।  ਅੱਜ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗ, ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤਾਂ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।  ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਧਰਮ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ ਇੰਟਰਨੈੱਟ।  ਇੰਟਰਨੈਟ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਹੈ।  ਇਸ ਨੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਰ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।  ਅੱਜ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।  ਕੰਪਿਊਟਰ, ਲੈਪ ਟਾਪ, ਮੋਬਾਈਲ, ਟੀ.ਵੀ., ਰੇਡੀਓ, ਅਖਬਾਰ, ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਕਰਿਆਨੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ, ਜਹਾਜ, ਰੇਲ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸਭ ਕੁਝ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨੇ ਅੱਜ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਇੰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਛੋਹ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਅੱਜ ਮਨੁੱਖ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਭੱਜਦਾ, ਸਗੋਂ ਸੂਚਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।  ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪੰਨੇ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।  ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।  ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਅੱਜ ਪਾਠਕ/ਦਰਸ਼ਕ/ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਉਲਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।  “ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਨੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਹੀ ਹੈ।” ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮਨੁੱਖੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਵੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।  ਅੱਜ ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਈਮੇਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ।  ਕਰੋੜਾਂ ਅਤੇ ਅਰਬਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਈਮੇਲ ਜਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।  ਜਿਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ।  ਅੱਜ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਉਸ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦਾਦੀਆਂ-ਦਾਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸੁਣਦੇ ਆਏ ਹਾਂ।  ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਹ ਸੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।  ਚਾਹੇ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ‘ਚ ਸੰਗੀਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਵ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸਭ ਸਿਰਫ਼ ਦਾਦੀ-ਦਾਦੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।  ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਸੁਪਨਿਆਂ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਅੱਜ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।  ਅੱਜ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਹੈ।  ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਅੱਜ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।  ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।  ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸੂਚਨਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਤਰਫਾ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਨਵੇਂ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਤਰਫਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।  “ਇੰਟਰਐਕਟੀਵਿਟੀ ਇਸ ਨਵੇਂ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਨੂੰ, ਸਗੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ.”  ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਕੜ ਲਿਆ ਹੈ।  ਅੱਜ ਆਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖਾਸ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਥਿਆਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।  ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਖੰਭ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਥੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਪਰ ਅੱਜ ਸਵਾਲ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਜਿਹਾ ਹੈ?  ਮੈਂ ਇਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਅੱਜ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਥੰਮ ਵੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ?  ਕੀ ਵਿਧਾਨ ਪਾਲਿਕਾ, ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ?  ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮੀਡੀਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਸਗੋਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਮੀਡੀਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਅਹਿਮ ਸੀ ਤਾਂ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।  ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਮੀਡੀਆ (ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ।  “ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ-ਦੋਸਤ ਸੀ, ਫਿਰ ਇਹ ਗਾਹਕ-ਦੋਸਤ ਬਣ ਗਈ।  ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਉਪਭੋਗਤਾ-ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ।  ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ‘ਪਾਠਕ’ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਇਹ ਪਾਠਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਖਪਤਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।”  ਮੀਡੀਆ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ, ਸਦਭਾਵਨਾ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੋਹਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।  ਪਰ ਕੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ?  ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੀਡੀਆ ਕੋਲ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਕੋਲ ਹੋਵੇਗਾ।  ਮੀਡੀਆ ਕੋਲ ਜਵਾਬ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਥੰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ। 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਹੈ।  ਅੱਜ ਦਾ ਮੀਡੀਆ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।  21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਬਦੀਲੀ ਝਲਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਆਈ ਹੈ।  ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।  1991 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਮੰਡੀ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਤਾਂ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਖਮਿਆਜ਼ਾ ਭੁਗਤਣਾ ਪਿਆ।  1991 ਦੇ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਝਲਕਦੀਆਂ ਹਨ।  ਇਹ ਉਹ ਦੋ ਦੌਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।  ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਨਤਾ, ਪਾਠਕਾਂ, ਸਰੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਣ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ।  ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਥੰਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਿਆ ਜੋ ਮੀਡੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਟੌਨਿਕ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਟੌਨਿਕ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।  1991 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਆਪਣੀਆਂ ਮੂਲ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹਾਂ।  ਅੱਜ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਜੋ ਅਕਸ ਸਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।  ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦਯੋਗਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਹ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਅੱਜ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।ਵਿਜੈ ਗਰਗ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲਮਲੋਟ 

]]> https://punjdarya.com/punj-darya/29472/feed 0 https://punjdarya.com/punj-darya/28356 https://punjdarya.com/punj-darya/28356#respond Wed, 29 Sep 2021 15:32:37 +0000 https://punjdarya.com/?p=28356

ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਔਖਾ ਤੇ ਬੋਝਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਆਨਲਾਈਨ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਧਾਰਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅੰਦਰ ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਾਹਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਫਟਾਫਟ ਆਨਲਾਈਨ ਟੈਸਟ ਲਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਟੈਸਟ ਕੌਣ ਹੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਤੱਤਪਰ ਹਨ ਪਰ ਬੱਚੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਭੇਜਦੇ ਜਾਂ ਆਨਲਾਈਨ ਕਲਾਸਾਂ ਅਟੈਂਡ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੋ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਠੀਕ ਫੀਡਬੈਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਡੇਢ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਪਰਤੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਮਈ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਪਾਸੇ ਹਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਾਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਅਧੂਰੀ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿਹੂਣੀ ਲੰਗੜੀ ਆਨਲਾਈਨ ਸਿੱਖਿਆ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅੰਦਰ ਵੱਡੇ ਲਰਨਿੰਗ ਗੈਪ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ । ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਲਗਾਤਾਰ ਆਨਲਾਈਨ ਗੂਗਲ ਕੁਇਜ਼ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਦੁਬਾਰਾ ਸਕੂਲ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ’ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਧਿਅਮ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਚ ਦਿੱਕਤ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਬੱਚਿਆਂ ਕੋਲ ਗੈਜੇਟ ਨਾ ਹੋਣੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਆਦਿ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਆਨਲਾਈਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜਮਾਤ ਦਾ ਕਮਰਾ ਲਚਕੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਜਿਸ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਕੂਲ ਆਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤਰੱਦਦ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬੱਚੇ ਅਜੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪੱਲੇ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਨਲਾਈਨ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਆਫਲਾਈਨ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਰਜ ਕਰਨਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਆਦਤਾਂ ਇਸ ਕਦਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਕੂਲ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਵਲ ਬੱਚੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੁਭਾਅ ਅੰਦਰ ਆਈਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਸਬੰਧਿਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਤੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਕੂਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਪਰ ਆਨਲਾਈਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾ-ਦਸਤੂਰ ਜਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਬੋਝ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਹੈਪੀ ਲਰਨਿੰਗ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ ਸਕੂਲ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਫਲਾਈਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਮੋਕਲਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਫਲਾਈਨ ਜਾਂ ਆਨਲਾਈਨ ਦੋਵਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੈ, ਪਰ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੈਕੰਡਰੀ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਭਾਵ ਨੌਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਫਲਾਈਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ । ਇੱਕ ਸਰਵੇ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਅੰਦਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ 90% ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ ਹੈ।  ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਰਵੇਖਣ ਸਰਵੇ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਜ਼ੋਰ-ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸੁਬ੍ਹਾ ਦੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਸਿਰਤੋੜ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਮੋਨੀਟਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਫ਼ਤਾਵਰੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਅਕਾਦਮਕਿ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਾ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਕੋਵਿਡ-19 ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਕਲਾਸਾਂ ਲਈ ਭੇਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਮਹਿਜ਼ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਂਅ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਲੰਬੇ ਵਕਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲ ਆਏ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਧੂ ਜਮਾਤਾਂ ਲਾ ਕੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਘਾਟ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ’ਤੇ ਕੋਰੋਨਾ ਦਾ ਅਸਰ ਬਹੁਤ ਮਾਰੂ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਮੰਗਣ ’ਤੇ ਕਈ ਥਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਦਾ ਬਕਾਇਆ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਵਧੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਖਿਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।

ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਖੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀਆਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਕਲਪਿਕ ਦਿਨਾਂ ’ਤੇ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਵਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪ ਬਣੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਟੱਡੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਵੀ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਈਵ ਜਮਾਤਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ’ਚ ਕਾਫੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਿ੍ੰਸਪਲ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਨਲਾਈਨ ਜਮਾਤਾਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੇ ਰਿਸਪਾਂਸ ਕੀ ਹੈ? ਪਰ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਵੱਲੋਂ ਇੰਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪਾਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਫਲ ਸਿੱਖਿਆ ਤੰਤਰ ਲਈ ਟੀਮ ਵਰਕ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੋਣਾ ਅਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਭ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ’ਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸਹੀ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੋੜ ਹੈ।

ਵਿਜੈ ਗਰਗ

ਸਾਬਕਾ ਪੀਈਐਸ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ 

ਮਲੋਟ

]]> https://punjdarya.com/punj-darya/28356/feed 0 https://punjdarya.com/punj-darya/27901 https://punjdarya.com/punj-darya/27901#respond Mon, 20 Sep 2021 14:04:48 +0000 https://punjdarya.com/?p=27901

ਗਗਨਦੀਪ ਧਾਲੀਵਾਲ

ਦੋਸਤੋਂ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਲਗਨ ਨਾਲ ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਮਿੱਥ ਕੇ ਮੰਜਿਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੱਲ ਵੱਧਦਾ ਹੈ।ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਰਤੱਵ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਕੁੱਝ ਸਿੱਖਣਾ ਹੈ । ਇਹ ਹੀ ਉਮਰ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਂ ਫ਼ਜੂਲ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲਾ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ । ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਣਾ ਕੋਈ ਸਿਆਣਪ ਨਹੀਂ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ।ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਵਿਹਾਰ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਾਲਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਅਕਸਰ ਹੀ ਦੇਖਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪਛੜੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਟੀਸੀ `ਤੇ ਲੈ ਜਾਣ। ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਿਯਮਬੱਧ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਰੌਜਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਹੌਸਲਾ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤਰੱਕੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।ਪਰ ਸਫਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣਨ ਲਈ ਮਿਹਨਤ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਾਬੰਦ,ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਰਵੱਈਆ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹੋਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।ਇਹ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਕ ਵਧੀਆ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗਾ।
ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੀ ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਬੱਚਦਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਚੰਗਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਘੋਲ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਇਹ ਜੀਵਨ ਇਕ ਸਾਧ ਵਾਂਗ ਗੁਜ਼ਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਉਸਰੇਗੀ।ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ ਚੰਗੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਗੁਣ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਿਆਂ-ਛੋਟਿਆਂ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਿੱਠਤ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਪੱਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਕ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਕਿਤਾਬੀ-ਕੀੜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ । ਅਸਲ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਅਰਥ-ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਨ ਕਾਢਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇਸ ਕੀਮਤੀ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਹਿਰਾਂ, ਰਾਜਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਕਾਲਜ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗ ਹੋਵੇ । ਅਜਿਹੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵੇਤਾ ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਘੋਲ, ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ।ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਨੇਤਾ (ਲੀਡਰ)ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਚੰਗੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਾਂ ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਜਿਵੇ ਕਿ ਸੱਚਾਈ,ਇਮਾਨਦਾਰੀ ,ਨੇਕੀ,ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਆਦਿ।ਚੰਗੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬੇਕਾਰ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਾਬੰਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਰ ਕੰਮ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਪਾਬੰਦ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਨੇਮ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਬਣੇ ਨੇਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਚੰਗੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਹ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬਣਾਉਣ, ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਬਣਾਉਣ, ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਕਰਨ, ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਰਾਜਸੀ ਆਗੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਮਾਤ ਸੁਮੱਚੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜੀ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਲਾ ਹੈ ।ਵਰਤਮਾਨ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜੋ ਹਾਲਾਤ ਹਨ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਈ ਕੁੱਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜੋ ਹਿੱਸਾ ਇਕ ਚੰਗਾ ਪੜਿਆ ਲਿਖਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਅਨਪੜ੍ਹ ਜਾਂ ਅੱਧ-ਪੜਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ । ਜਿਸ ਆਦਮੀ ਵਿਚ ਸਿਆਣਪ, ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੇ ਤਜਰਬਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵਰਗ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਤੰਤਰੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਲੈਣ ਲਈ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਰੁਲ਼ਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੜ ਲਿਖ ਕੇ ਡਿਗਰੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅੱਜ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਹਨ।ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਭਵਿੱਖਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਮਾੜਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਸੋ ਅੱਜ ਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਰਗ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

]]> https://punjdarya.com/punj-darya/27901/feed 0 https://punjdarya.com/punj-darya/27717 https://punjdarya.com/punj-darya/27717#respond Fri, 17 Sep 2021 12:15:18 +0000 https://punjdarya.com/?p=27717

ਵਿਜੈ ਗਰਗ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਰਥਪੂਰਨ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਹਰੇਕ ਫੋਕਸ ਕਰਦਾ ਹੈ.  ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਸਿਖਲਾਈ ਅਕਸਰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਹਾਰਕ ਹੁਨਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ.  ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਫੋਕਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਹੈ.  ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਘੱਟ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਹਾਰਕ ਹੈ, ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਕਸਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵਧੇਰੇ ਕੰਪਿਊਟਰ-ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ|

ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਕੁਝ ਸੂਖਮ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ.  ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਹਾਰਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੁਨਰਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.  ਇਸ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਣ, ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਿਰਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.  ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਕਸਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਐਸ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਸੈਕੰਡਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ|

ਨਿਰਮਾਣ-ਅਧਾਰਤ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਉਲਟ, ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਉੱਨਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.  ਇਹ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾ ਅੰਤਰ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਲਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲੋਂ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਯੋਗਤਾ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ.  ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈਚਾਲਤ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਊਪਿਟਰਾਈਜ਼ਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੋ ਗਈ ਹੈ|

ਦੂਸਰਾ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਵੱਖ -ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਹੈ.  ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਲਈ, ਯੂਐਸਏ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ’ ਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਊਟਸੋਰਸ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ.  ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ.  ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੋਵਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਧਾਰਤ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਮੌਕੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਹਨ|

ਵਿਜੈ ਗਰਗ

ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਆਨਲਾਈਨ ਪੜਾਈ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਿਆਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰਾਂ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ । ਇਕ ਪਾਸੇ ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ‘ਤੇ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਚ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ । ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀਨ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਵੀ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਅਸਰ ਤੇ ਇਕ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਜਗਤ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਬੇਹੱਦ ਚਿੰਤਤ ਹਨ।
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਅਸਰ ‘ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੰਸਥਾ  ਮਨੋਚੇਤਨਾ ਅਕੈਡਮਿਕ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਰੂਪੰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਪੋਰਟ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਆਨਲਾਈਨ ਕਲਾਸਾਂ ਚ ਲੜਕੇ-ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ‘ਚ ਜੋ ਕਮੀ ਰਹ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਇਕ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕਾ  ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਫੋਨ ਨੂੰ ਮਿਉਟ ਕਰ ਕੇ ਆਨਲਾਈਨ ਕਲਾਸ ‘ਚ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ (ਫੇਸਬੁੱਕ ਆਦਿ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਆਨਲਾਈਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਮੌਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਪਾਉਂਦੇ। 

ਬੱਚਿਆਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਵੇਲੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ  ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ‘ਤੇ  ਕਾਫ਼ੀ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਨਲਾਈਨ ਕਲਾਸਾਂ ‘ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫੋਕਸ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਹੱਲ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਦਿਖਾਉਂਣ ਲੱਗ ਪੈਣ।

ਵਿਜੈ ਗਰਗ ਐਕਸ ਪੀ ਈ ਐਸ -1
 ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ
 ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
 ਮਲੋਟ ਪੰਜਾਬ

ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਕਿੱਤਾ ਬਹੁਤ ਸਨਮਾਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਰਗ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣਾਉਣ,ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਿਖਾਉਣ ,ਸਹੀ ਸੇਧ ਦੇਣ ,ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਰਾਸਤਾ ਤੇ ਮੰਜਿਲ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਅਜਿਹਾ ਅਧਿਆਪਕ ਆਦਰਸ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਬਿਲਕੁਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੁਣ ਡਾ.ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਾਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਦੌਰਾਨ ਸੰਜੀਦਗੀ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਆਦਰਸ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਡਾ.ਸਰਵਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਜੀ ਬਾਰੇ।ਡਾ.ਸਰਵਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਸਤੰਬਰ 1888 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿਰੂਤਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਾ.ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਣ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਵਪੱਲੀ ਬੀ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੀਤੱਮਾ ਸੀ।ਰਾਮਰਸਵਾਮੀ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਹਾਮਣ ਸਨ। ਡਾ ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸੰਤਾਨ ਸਨ ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੀ । 1903 ਵਿੱਚ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ।ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ 10 ਸਾਲ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਿਵਾਕਾਮੂ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ
5 ਲੜਕੀਆਂ ਤੇ 1 ਲੜਕੇ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਡਾ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਉਮਰ ਕੇਵਲ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਥੀਸਿਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਜੀ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1975 (ਉਮਰ 86) ਨੂੰ ਚੇਨੱਈ (ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ)ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ ਸਨ।ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (1952-1962) ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਹੇ। ਡਾ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਬਤੌਰ ਅਧਿਆਪਕ ਸਫਰ 1909 ਵਿਚ ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਤੋ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ (5 ਸਤੰਬਰ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਇਸ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨਮਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਮੇਰਾ ਜਨਮਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ ਜੇ 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਕਿਤਾਬੀ ਗਿਆਨ ਦੇਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਅਧਿਆਪਕ ਖ਼ੁਦ ਬਲ ਕੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰਵਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਜੀ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਚੇਚਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ .ਰਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਮਹਾਨ ਫਿਲਾਸਫਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਡਾ.ਸਰਵਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਰਵ ਉੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।
ਡਾ ਸਰਵਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 1975 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਟੈ੍ਪਲਟਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਪੁਸ਼ਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਫਿਲਾਸ਼ਫੀ ,ਏ ਹਿੰਦੂ ਵਿਊ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ ,ਦਿ ਫਿਲਾਸ਼ਫੀ ਆਫ਼ ਰਵਿੰਦਰ ਨਾਥ ਟੈਗੋਰ, ਐਨ ਆਈਡਿਅਲਿਸਟ ਵਿਊ ਆਫ਼ ਲਾਈਫ, ਦਿ ਕਾਨਸੈਪਟ ਆਫ਼ ਮੈਨ, ਈਸਟਰਨ ਰਿਲੀਜ਼ਨ ਐਂਡ ਵੈਸਟਰਨ ਥੌਟ ਅਤੇ ਮਾਈ ਸਰਚ ਫਾਰ ਟਰੁੱਥ ਅਦੋ ।ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ- ਸਾਸ਼ਤਰ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਵ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਹਮਾਇਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਝ ਲਈ ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਦੀ ਪੁਨਰਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਆਲੋਚਨਾ” ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪੱਛਮੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ। 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗਗਨਦੀਪ ਧਾਲੀਵਾਲ ਝਲੂਰ ਬਰਨਾਲਾ

ਵਿਜੈ ਗਰਗ

ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ,  ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਰਿਟਰਨ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਇਸ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੌਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੀਐੱਸਟੀ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਟੂਲਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹਰ ਛੋਟੀ-ਵੱਡੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਹੈ। ਕਾਮਰਸ ਸਟ੍ਰੀਮ ’ਚ 12ਵੀਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਚਾਰਟਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਸੀ ਅੱਜ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਵਿਦੇਸ਼ ’ਚ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਸੀਏ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਈਸੀਡਬਲਿਊ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਕਾਊਂਟੈਂਸੀ ’ਚ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਲਗਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟੈਲੀ ਈਆਰਪੀ, ਐਡਵਾਂਸ ਐਕਸਲ, ਬੈਲੈਂਸ ਸ਼ੀਟ, ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ, ਅਕਾਊਂਟ ਫਾਈਨਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਕੁਇਕ ਬੱੁਕ ਜਿਹੇ ਨਵੇਂ ਹੁਨਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਫਾਇਨਾਂਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਈ-ਕਾਮਰਸ ’ਚ ਵਿਸਥਾਰ, ਜੀਐੱਸਟੀ ਤੇ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਵਧਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਭਵਿੱਖ ’ਚ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਵਧੀਆ ਮੌਕੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ’ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਚਾਰਟਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ 

ਜਿਹੜੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ’ਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੀਏ ਇਕ ਵਧੀਆ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ। ਦਿ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਚਾਰਟਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਇਸ ਦਾ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ’ਚ ਕੁਆਲੀਫਾਈਡ ਚਾਰਟਡ ਅਕਾਊਟੈਂਟ ਦੇ ਰੂਪ ’ਚ ਵਧੀਆ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੀਏ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਪਾਸ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਾਮਨ ਪ੍ਰਾਫੀਸ਼ੀਐਂਸੀ ਟੈਸਟ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈਪੀਸੀਸੀ ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੰੁਦਾ ਹੈ। ਸੀਏ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ’ਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਕੜ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਫਰਮ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ ’ਚ ਸੀਏ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੁਝ ਸਾਲ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਬਾਅਦ ਸੀਏ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ’ਚ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸੀਏ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੰਪਨੀ ਸੈਕਰੇਟਰੀ ਬਣਨ ਲਈ ਵੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ), ਅਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ। ਸੀਐੱਸ ਦਾ ਇਹ ਕੋਰਸ ਇੱਕੋ ਸੰਸਥਾ ਦਿ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕੰਪਨੀ ਸੈਕਰੇਟਰੀਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਇੰਸ, ਕਾਮਰਸ ਅਤੇ ਆਰਟਸ ’ਚ 12ਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਸੈਕਰੇਟਰੀ ਕੋਰਸ ਲਈ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਕੋਰਸ ਤੋਂ ਛੋਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਦੂਸਰੇ ਪੜਾਅ ’ਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਕੋਰਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਸੈਕਰੇਟਰੀ ਨਾਲ 16 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਕੋਰਸ ਤੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਆਈਸੀਐੱਸਆਈ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।

ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਜਾਂ ਜੀ ਐੱਸ ਟੀ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ

ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਇਨ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਐਂਡ ਫਾਇਨਾਂਸ ਕੋਰਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਊਂਟਸ ਤੇ ਫਾਇਨਾਂਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ’ਚ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਮੌਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਟਰੇਨੀ ਅਕਾਊਂਟਸ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਫਾਇਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ, ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ, ਆਡੀਟਿੰਗ ਤੇ ਟੈਕਸ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ’ਚ ਵੀ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ’ਚ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੀਐੱਸਟੀ ’ਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਜਾਂ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਆਡੀਟਿੰਗ

ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਆਡੀਟਰਜ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾਂ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਹਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੈਂਲੇਸ ਬੱੁਕ ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਆਡੀਟਰਜ਼ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਆਡੀਟਰਜ਼ ਇੰਟਰਨਲ ਤੇ ਪਬਲਿਕ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਡੀਟਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀ ਆਡੀਟਿੰਗ ਲਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਐੱਸਐੱਸਸੀ) ਵੱਲੋਂ ਆਡੀਟਰਜ਼ ਦੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ’ਚ ਰੁਚੀ ਹੈ, ਉਹ 12ਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਕਾਮਰਸ (ਬੈਂਕਿੰਗ ਐਂਡ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ) ਦਾ ਕੋਰਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਫਾਇਨਾਂਸ ਅਫਸਰ

ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਇਨ ਫਾਇਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਮਾਰਕੀਟਿਜ਼ ’ਚ ਡਿਗਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਾਇਨਾਂਸ ਅਫਸਰ, ਫਾਇਨਾਂਸ ਕੰਟਰੋਲਰ, ਫਾਇਨਾਂਸ ਪਲਾਨਰ, ਰਿਸਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਮਨੀ ਮਾਰਕੀਟ ਡੀਲਰ, ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਮੈਨੇਜਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫਾਇਨਾਂਸ, ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ, ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ, ਮਿਊਚੁਅਲ ਫੰਡ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਹਰ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ

ਬਦਲਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਕਾਊਂਟੈਂਸੀ ਦੀ ਮੰਗ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਕੋਰਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਔਸਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਮਰਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਸਾਰੇ ਮਾਲਜ਼, ਸ਼ੋਅ ਰੂਮਜ਼, ਬੀਪੀਓ, ਕੇਪੀਓ ਤੇ ਫੈਕਟਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ’ਚ ਬੈਂਕ ਆਫਿਸ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ, ਅਕਾਊਂਟਸ ਅਗਜ਼ੈਕਟਿਵ, ਅਕਾਊਂਟਸ ਅਸਿਸਟੈਂਟ, ਫਾਇਨਾਂਸ ਅਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਜਿਹੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ ਹਰ ਸਮੇਂ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੰੁਦੀ ਹੈ। ਅਕਾਊਂਟਸ ਤੇ ਫਾਇਨਾਂਸ ’ਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਨਲਾਈਨ ਕੋਰਸ ਵੀ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ, ਉੱਥੋਂ ਵੀ ਸ਼ਾਰਟ-ਟਰਮ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ

ਇਹ ਕੋਰਸ ਬੀਏ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੌਸਟ ਐਂਡ ਵਰਕਰਜ਼ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਦੇ ਇਸ ਕੋਰਸ ’ਚ ਸਿੱਧਾ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਸਟ ਵਰਕਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ 12ਵੀਂ ਪਾਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਕੋਰਸ ’ਚ ਦਾਖ਼ਲੇ ਲਈ ਰਸਤਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਕੌਸਟ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟਸ ਇਸ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਬਜਟ ਬਣਾਉਣ, ਕੌਸਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਪਰਫਾਰਮਰਜ਼ ਇਵੈਲਿਊਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਸੈੱਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਜਿਹੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਫਾਇਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਪਲਾਨਿੰਗ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੈਟੇਜੀ ਬਣਾਉਣ ’ਚ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵਿਜੈ ਗਰਗ

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੂਰਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਿੱਤੀ ਇਨਾਮ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ.  ਦਰਅਸਲ, ਭਾਸ਼ਾ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਇੱਕ -ਭਾਸ਼ਾਈ ਹਮਰੁਤਬਾ ਨਾਲੋਂ 10 ਤੋਂ 15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਧੇਰੇ ਕਮਾ ਸਕਦਾ ਹੈ.  ਹੇਠਾਂ ਅਸੀਂ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਾਂਗੇ ਜੋ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਚੁਣਨ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ|

ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਨਵੇਂ

ਮੌਕੇ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਨੌਭਾਸ਼ਾਈ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ|  ਇਹ ਮੌਕੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ, ਆਵਾਜਾਈ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਵਿਕਰੀ, ਪ੍ਰਚੂਨ, ਬੈਂਕਿੰਗ, ਸਿੱਖਿਆ, ਕਾਨੂੰਨ, ਸੰਚਾਰ, ਜਨ ਸੰਪਰਕ, ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ – ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਕੁ ਦੇ ਨਾਮ ਲਈ.  ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਜਾਂ ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਹੋਣ| ਜਿਉਂ -ਜਿਉਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸ਼ਵ -ਵਿਆਪੀ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ.  ਇੱਕ ਯੂਐਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ  ਕਿਰਤ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਅਗਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਅਤੇ ਦੁਭਾਸ਼ੀਏ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ 42% ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ.  ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਦੁਭਾਸ਼ੀਆ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੰਪਤੀ ਹੈ|

ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾਓ 

ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇੱਕ ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਉਸ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ.  ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 60% ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਲੋੜੀਂਦੇ ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹਨ.  ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਲਈ – ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਿਰਯਾਤ ਕੰਪਨੀਆਂ – ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ| ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਯੂਐਸ ਅਧਾਰਤ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੇਚਦੀਆਂ ਹਨ ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਨ|  ਯੂਐਸ ਦੇ 10% ਤੋਂ ਵੱਧ  ਆਬਾਦੀ ਹੁਣ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲਦੀ ਹੈ – ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ|

ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ 

ਇਹ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਮੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਮੁੱਦਾ ਹੈ.  ਉਹ ਕਰਮਚਾਰੀ ਜੋ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ.  ਕਿਉਂਕਿ, ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੀ ਉੱਚ ਕੀਮਤ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ.  ਬ੍ਰਿਕ ਲੈਂਗੂਏਜ ਸਿਸਟਮਸ ਦੇ ਮਾਹਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਮ ਤਨਖਾਹ 10 ਤੋਂ 15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਲਈ 10%ਤੱਕ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਜਾਂ ਬਹੁ -ਭਾਸ਼ਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਜਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਫੌਜੀ ਜਾਂ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ $ 1000 ਤੱਕ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ|

ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 

ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੋਣਾ, ਤਰੱਕੀਆਂ ਲਈ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਅਹੁਦਿਆਂ.  ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੌਦੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ.  ਛੋਟੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਪਾਰਕ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਕਾਰਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ|
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣਾ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਹੈ| ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਅਕਸਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ|ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ ਬੋਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਹੈ|

ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ.  ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣਾ ਅਰੰਭ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ .  ਇਹ ਵੈਬਸਾਈਟ 12 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ, ਗਾਈਡਾਂ ਅਤੇ ਟਿਊਟੋਰਿਅਲਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸੂਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ|

  ਸਾਬਕਾ ਪੀਈਐਸ -1 ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਮਲੋਟ ਪੰਜਾਬ

 ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ.  ਸਮਾਰਟ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾਹੀਣਤਾ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ.  ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਨਲਾਈਨ ਗੇਮਜ਼ ਦੀ ਆਦਤ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਘਾਤਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ.  ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਛਤਰਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਆਨਲਾਈਨ ਗੇਮਸ ਦੇ ਇੱਕ ਵੈਬ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖੋਹ ਲਈ ਹੈ.  ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਡਰਾਉਣੀ ਘਟਨਾ ਹੈ ਕਿ 6 ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ 13 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਆਨਲਾਈਨ ਗੇਮਿੰਗ ਵਿੱਚ 40 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਵਰਗਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ।

 ਡਿਜੀਟਲ ਵਰਲਡ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਬੱਚੇ ਵਰਚੁਅਲ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਸੇ ਗੁਆ ਦਿੱਤੇ ਹਨ.  ਕਈ ਵਾਰ ਕਲੈਕਮੇਲਿੰਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਖੁਦ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.  ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਆਨਲਾਈਨ ਗੇਮਸ ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਫੋਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੋਖਮ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ.  ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਤੱਕ, ਵਰਚੁਅਲ ਗੇਮਜ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ.  ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਲਈ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ.  ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਰਟ ਯੰਤਰਾਂ, ਆਨਲਾਈਨ ਗੇਮਾਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੇ ਵਧਦੇ ਦਖਲ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਵੀ ਹਨ.  ਸਭ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਸਮਾਰਟ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ.  ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਖੇਡਾਂ ਵੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਕੰਧ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ.  ਸਿਰਫ ਬੱਚੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਬਾਲਗ ਵੀ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਵਰਚੁਅਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ.  ਹਰ ਕੋਈ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਵੀ ਸਮਾਰਟ ਯੰਤਰਾਂ ‘ਤੇ ਸਥਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਜੀਬ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ.

 ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ.  ਬਲੂ ਵ੍ਹੇਲ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 250 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।  ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਖੇਡ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ.  ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੁੱਖ ਖੋਜ ਇੰਜਣਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਬਲਿਊ ਵ੍ਹੇਲ ਗੇਮ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗੇਮ ਨੂੰ ਡਾਉਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿੰਕ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਲਈ ਉਕਸਾਉਂਦੀ ਹੈ.

 ਖੇਡਾਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਮਾਰਟ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ.  ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਕਾਰਨ.  ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ.  ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੰਤਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ.  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਜੀਬ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਲਾਲਚ ਨੇ ਨਵੇਂ ਖਤਰੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ.  ਸਾਈਬਰ ਜਗਤ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਦੁਨੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਖੋਹ ਰਹੀ ਹੈ.  ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਲਈ ਮੋਬਾਈਲ ‘ਤੇ ਖੇਡੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ.  ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਬਾਲ ਭਲਾਈ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ 3500 ਬੱਚੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ ਘਰੋਂ ਭੱਜ ਗਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।  ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਮਾਰਟ ਯੰਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਏ ਜਾ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਤੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵੀ ਹੈ.  ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਆਨਲਾਈਨ ਗੇਮਜ਼ ਅਤੇ ਵਰਚੁਅਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਧਦੇ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ.  ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ, ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਸੋਚ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਸਮਾਰਟ ਯੰਤਰਾਂ ‘ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਂ’ ਤੇ ਗੇਮਜ਼ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ.  ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?  ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਵੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦਸਤਕ ਦਿੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ.

 ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਈਬਰ ਜਗਤ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਜੋ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ.  ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਹੀ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ.  ਕੋਰੋਨਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਸਕੂਲਿੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ.  ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਸਿਰਫ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ.  ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਫਾਰ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਚਾਈਲਡ ਰਾਈਟਸ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਨਲਾਈਨ ਸਕੂਲਿੰਗ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਰਚੁਅਲ ਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਊਰਜਾ ਖਰਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ.  6 ਰਾਜਾਂ ਦੇ 60 ਸਕੂਲਾਂ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬੱਚੇ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ ਸਮਾਰਟ ਫੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ.

 ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ, ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, 59.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬੱਚੇ ਸਮਾਰਟ ਫੋਨਾਂ ਤੇ ਵਟਸਐਪ, ਫੇਸਬੁੱਕ, ਸਨੈਪਚੈਟ ਅਤੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ.  ਈ-ਲਰਨਿੰਗ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਅਸੀਂ ਟੈਕਸਟ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ.  ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ.  ਪਰਦੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ.  ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਸਮਾਰਟ ਯੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ.  ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਸੁਚੇਤ ਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ.  ਲੋੜ ਅਤੇ ਨਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਰਟ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰਥਕ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਸਬਕ ਸਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ.
 ਵਿਜੈ ਗਰਗ ਐਕਸ ਪੀਈਐਸ-1

 ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ

 ਰਿਟਾਇਰਡ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ

 ਮਲੋਟ

ਰਾਜ / ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਐਨਟੀਐਸਈ ਪੜਾਅ- 1,  ਕੋਵਿਡ -19 ਕਰਨ ਹੁਣ, ਨਵੰਬਰ/ ਦੰਸਬਰ 2021 ਵਿਚ ਹੋਵੇਗਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ – ਰਾਜ ਬੋਰਡ ਜਾਂ ਸੀਬੀਐਸਈ / ਆਈਸੀਐਸਈ ਦੁਆਰਾ ਸਰਕਾਰੀ / ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਕਲਾਸ ਦਸਵੀਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ, ਇਸ ਸਾਲ ਦਸਵੀਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ  ਓਪਨ ਸਕੂਲ ਦੇ  ਵੀ ਭਾਗ ਲੈਂ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ, ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ / ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਲਈ ਪੜਾਅ 1 ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਅੰਕ 32% ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 40%
 ਐਨਟੀਐਸਈ ਪੜਾਅ -2 ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ (ਆਮ ਤੌਰ’ ਤੇ ਮਈ ‘ਚ) – ਸਿਰਫ ਪੜਾਅ -1 ਦੇ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਹੀ ਭਾਗ ਲੇ ਸਕਦੇ ਹਨ 
 ਪੜਾਅ- I: ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਇਮਤਿਹਾਨ
 ਪਹਿਲੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਸਸੀਈਆਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੂਜੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਟੈਸਟ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਭਾਗ ਹਨ.

 ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ- ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾ ਟੈਸਟ (ਮੈਟ), ਅਤੇ
 ਭਾਗ- II: ਸਕਾਲਿਸਟਿਕ ਐਪਟੀਟਿਊਡ ਟੈਸਟ (ਸੈੱਟ) (ਇਤਿਹਾਸ, ਸਿਵਿਕਸ, ਭੂਗੋਲ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਗਣਿਤ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ.)
 ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਭਾਗ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਓਪਨ ਸਕੂਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ}. ਜੋ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਦੂਜੀ ਪੱਧਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਹੈ) 

 ਪੜਾਅ – II: ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ
 ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਰੈਂਕ (ਸਟੇਟ ਕੋਟਾ) ਦੀ ਇਕ ਨਿਸ਼ਚਤ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੜੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਲਗਭਗ 16000 ਵਿਦਿਆਰਥੀ) ਲਈ ਆਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ.  ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ, ਐਨਸੀਈਆਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਇੰਟਰਵਿਊ ਨਹੀਂ ਲਈ ਜਾਏਗੀ

 ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ- ਯੋਗਤਾ ਟੈਸਟ (ਮੈਟ)
 ਭਾਗ- II: ਸਕਾਲੈਸਟਿਕ ਐਪਟੀਟਿਊ ਟੈਸਟ (ਸੈੱਟ) (ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ)
 ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ
 ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਅਗਸਤ / ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.  ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ 4 ਕੋਟੇ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਜਨਰਲ, ਐਸ.ਸੀ.,ਐਸ.ਟੀ., ਓ.ਬੀ.ਸੀ., ਅਪਾਹਜ.  ਲਗਭਗ 2000 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਜੀਫੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਨਰਲ ਕੋਟੇ 930, ਐਸਸੀ ਤੋਂ 300, ਐਸਟੀ ਤੋਂ 150, ਓ ਬੀ ਸੀ ਕੋਟੇ ਤੋਂ 540 ਅਤੇ ਅਪੰਗ ਕੋਟੇ ਤੋਂ 80 ਦੇ ਕਰੀਬ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਚੁਣੇ ਜਾਣਗੇ।  ਨਤੀਜੇ ਜੁਲਾਈ  ਦੇ ਅੱਧ ਜਾਂ ਅਗਸਤ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵੈਬਸਾਈਟ www.ncert.nic.in ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ.  ਦੋਨੋਂ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ 4 ਘੰਟੇ ,ਅਪਾਹਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਵਾਧੂ
 ਇਨਾਮ
 ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੋ ਐਨਟੀਐਸਈ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ  ਹਨ, ਵਜ਼ੀਫੇ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ.  ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਰਕਮ ਰੁਪਏ ਹੈ.  1250 / – ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ (ਕਲਾਸ / ਕੋਰਸ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ) ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ UGC ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.  ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ.  ਵਜ਼ੀਫੇ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਵੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ.    ਹੁਣ, ਐਨਟੀਐਸਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੰਟਰਵਿਊ ਨਹੀਂ ਲਏ ਜਾਦੀ.
 ਕੋਵਿਡ -19 ਦੇ ਕਾਰਨ, ਐਨਟੀਐਸਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਨਵੰਬਰ/ ਦੰਸਬਰ 2021 ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹੈ
 ਵਿਜੈ ਗਰਗ ਐਕਸ ਪੀਈਐਸ-1.
 ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ 
 ਸਰਕਾਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਸਿਨਿ ਸੈਕੰ ਸਕੂਲ ਐਮ.ਐਚ.ਆਰ ਮਲੋਟ 
 ਮਲੋਟ
 ਮੋਬੀ 9023346816
 ਵਟਸਐਪ 946568211

ਕੋਰੋਨਾ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਣੂ ਦੀ ਫੈਲਾਈ ਮਹਾਮਾਰੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਬਕਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਗੁੰਝਲਾਂ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਔਕੜਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੌਖਿਆ ਹੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਤਬਕਿਆਂ ਲਈ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਤੇ ਔਕੜਾਂ ਨਿਵੇਕਲੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਮਚਾਈ ਤਬਾਹੀ ਦੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਬਾਬਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਵਰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ’ਚ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆਇਆ ਇਕ ਵਰਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਵਰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਰੋਨਾ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਮਾਰਾਂ ਮੂਹਰੇ ਹੋ ਕੇ ਸਹਿਣੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਗ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਹਾਮਾਰੀ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਕੋਵਿਡ-19 ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਦਫ਼ਤਰ, ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਫੀਲਡ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦੂਹਰਾ ਬੋਝ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ’ਚ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਅਗਾਂਹ ਹੋ ਕੇ ਹੱਥ ਵੰਡਾਉਣਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।ਚਲੰਤ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇਹ ਦੂਹਰਾ ਭਾਰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਮਾਨਸਿਕ ਤਨਾਓ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੱਧਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੇ ਤਰੱਕੀਆਂ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਪਿੰਕ ਲੈਡਰ, ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਅਧਿਅਨ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ‘ਘਰੋ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਚਲਨ’ (ਵਰਕ ਫਰਾਮ ਹੋਮ) ਨੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਘਰੇਲੂ-ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ-ਕੰਮ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮ ਦੇ ਦੂਹਰੇ ਭਾਰ ਨੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦਬਾਅ ਬਹੁਤ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ 10 ਵਿਚੋਂ 4 ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਯਾਨੀ 40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਬੇਚੈਨੀ, ਭੈਅ ਅਤੇ ਅਵਸਾਦ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਲ ’ਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਵੰਡਦੀ ਲਕੀਰ ਘਰੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਮਿਟਾ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਖਾਸ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਾ, ਜਿਥੇ ਕੰਮ ਕਾਰਨ ਔਰਤ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਵੀ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿਣਾ ਤੇ ਕੰਮ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਆਦਿ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਦਿਮਾਗੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮ ਦਰਮਿਆਨ ਦਾ ਵਖਰੇਵਾਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹਾਲਾਤ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੀਆਂ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ’ਚ ਘਰ ਤੋਂ ਕੰਮ ਦੇ ਚਲਨ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਥਕਾਨ ਤੇ ਸਾਹਸਤਹੀਣਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਘਟਾਉਣ ਜਾਂ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿਣ ਲਈ ਸੋਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।ਬਹਰਹਾਲ, ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ, ਟੱਬਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕੰਮ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਕੰਮਕਾਜੀ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਉਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਟੱਬਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਤੱਥ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤ ਟੱਬਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਬਗੈਰ ਦੋਨੋਂ ਕੰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦੀ।

ਵਿਜੈ ਗਰਗ ਸਾਬਕਾ ਪੀਈਐਸ-1 ਮਲੋਟ